Menu

محله زرکش

 

محله زرکش یکی از محله‌های منطقه 8 شهرداری تهران است . این محله از شمال به خیابان شهید ثانی ، از جنوب به بلوار دماوند، از شرق به خیابان شهید سهیلیان و خیابان افشاری و از سمت غرب به بلوار گلستان ، مسیل باختر و خیابان سلیمی افضل منتهی می شود.

 

در خصوص تاریخچه شکل­گیری محله مذکور، محدوده زمانی شکل­گیری نخستین آن به سال­های 1334 و یا به روایتی سال 1336 باز می­گردد .وجه تسمیه محله نیز، وجود پزشکی به نام حمید زرکش بوده است .

مهمترین عامل در تحولات شکل­گیری نخستین محله زرکش به زمین­های بایر و ارزان آن باز می گردد زمین­های اين محله چون خارج از محدوده و شهر بودند؛ ارزان بوده و همین امر موجب شد تا افراد از فضاهای جغرافیایی مختلف کشور کوچ کرده و به اينجا روی آورند و چنانچه اشاره شد در این خصوص ارامنه رویکرد پررنگ­تری داشته­اند . پس از مهاجرت ارامنه نیز بتدریج سایر اقوام به این محله مهاجرت نمودند .

محله زرکش با وسعتي معادل  70.8 هكتار و جمعيتی بالغ بر 21979 نفر معادل 5  درصد از كل جمعيت منطقه را به خود اختصاص داده است. از اين تعداد 10907 نفر زن و 1107 نفر مرد بوده و نسبت جنسي (نسبت جمعيت زنان به مردان ) در منطقه معادل 1.01 برآورد شده است.

فرایند تحولات اولیه در تکوین و گسترش محله زرکش با هموطنان مسیحی ایران گره خورده است. یافته­ها نشان می­دهد که ارامنه در تهران قدیم، در محله­ای به نام بهجت­آباد ساکن بودند. بعد از کودتای 1332 (از سال1334 به بعد) عده­ای از ارامنه به مجیدیه و عده­ای به نارمک آمدند .این افراد مهاجر بیشتر، از شهرهای اراک، خمین، الیگودرز و اصفهان و همچنین از محله بهجت­آباد تهران به اين منطقه روی آوردند .

چنانچه می­دانیم پس از جنگ جهانی دوم عده­ای از ارامنه از الیگودرز به ارمنستان رفتند و عده کثیری از این افراد به شهر اراک و عده­ای دیگر به تهران گسیل نموده و در پل کن کمپ بزرگی را تشکیل دادند ولی بدلیل عدم امکان استقرا حوالی پل کن، بناگزیر در خیابان پهلوی سابق و همچنین در بهجت­ آباد سکنی گزیدند.

بعدها پس از برچیده شدن بهجت آباد که بیشتر ساختار شکننده­ ای چون حلبی آباد داشت؛ برخی از این افراد به قزل­قلعه، ارباب مهدی، حشمتیه، زرکش و نارمک روی آوردند .

در این باب روایت دیگری نیز وجود دارد و آن اینکه ارامنه مذکور از خیابان­های قوام­السلطنه، نادری، حسن­ آباد، عزیزخان و شاپور کوچ کرده و به اين محله آمده ­اند .

از ديگر افرادی که به این محله کوچ کردند؛ ارامنه آسیب دیده از زلزله بوئین زهرا در سال 1342 بودند که به این محله آمده و در زمین­ها و نواحی اطراف کلیسا توسط هلندی­ها اسکان یافتند .

برخی از این اقوام نیز پس از وقوع زلزله، از روستای لیلیان و خرقان ساوه به اين منطقه آمده و سکنی گزیدند و ظاهراً هلندی­ها برای آنان به ساخت و احداث خانه­ هایی پرداخته­اند که به کوچه هلندي­ها معروف است. خانه­ های اين کوچه که عمدتاً از آجرهای سه سانتی قرمز رنگ بنا گردیده است هم اکنون پشت مدرسه سوقومونیان قرار دارد .

 

مهمترین عامل در تحولات شکل­گیری نخستین محله زرکش به زمین­های بایر و ارزان آن باز می گردد زمین­های اين محله چون خارج از محدوده و شهر بودند؛ ارزان بوده و همین امر موجب شد تا افراد از فضاهای جغرافیایی مختلف کشور کوچ کرده و به اينجا روی آورند و چنانچه اشاره شد در این خصوص ارامنه رویکرد پررنگ­تری داشته­اند. پس از مهاجرت ارامنه نیز بتدریج سایر اقوام به این محله مهاجرت نمودند .

ساختار قومی و مذهبی محله زرکش بیشتر متشکل از هموطنان ارمنی است. ارامنه ايران قدمتشان بیش از 3 هزار سال بوده که ابتدا در آذربایجان غربی و شرقی و استان اردبیل ساکن بودند. سابقه نسب­شان به   هخامنشيان می­رسد. ارامنه ساکن در اصفهان و تهران از ارامنه­ای هستند که در زمان شاه عباس صفوی در سال 1604 میلادی از جلفا تا اصفهان کوچانده شدند.

به لحاظ قشربندی اجتماعی، ساکنین محله، بیشتر افراد طبقه متوسط روبه پائین و مستضعف بوده و به لحاظ قومیت، مسلمانان این محله اکثراً آذری زبان می­باشند .

به لحاظ صنفی ارامنه این محله اکثراً به کارهای فنی از قبیل کارهای مکانیکی، باطری­سازی، جوشکاری اشتغال داشته و یا راننده کامیونت بودند ، به عبارتی اکثراً در حرفه و صنعت اتومبیل فعالیت داشته ­اند . 

منابع و ماخذ :

  • اطلس محلات تهران، www.tehran.ir
  • سایت شهرداری تهران، اطلس محلات تهران
  • همشهری محله – 8

مطلعین محله :

  • گالوسدیان نورانویر  دبیر شورایاری محله زرکش
  • خیچومیان، خیچوم